Algemeen

Vluchtelingen bieden een kijkje in hun cultuur

door Peter van der Molen

BORNE - Wat een dag van vreugde had moeten zijn, werd een dag van verdriet en gemengde gevoelens. Woensdag 24 augustus vierde Oekraïne 32 jaar onafhankelijkheid, maar voor het eerst sinds het uitroepen van de onafhankelijkheid op 24 augustus 1991 kon dat niet in het land zelf. Veel Oekraïners improviseerden de viering op plaatsen waar zij een veilig heenkomen hebben gevonden na de inval van Rusland op 24 februari. In Borne vormde het Kulturhus het decor voor deze viering. Een ontmoeting tussen twee culturen.

‘In Oekraïne zelf wordt deze dag slechts op kleine schaal gevierd. Wij zijn bang dat bij grotere bijeenkomsten de Russen bommen zullen gooien’, legt Natalia Kot – initiatiefneemster van de Bornse viering – uit. Als bewijs voor de rechtvaardiging van die angst gaat in Kiev – haar woonplaats – op hetzelfde moment het luchtalarm af en vluchten de inwoners in de schuilkelders. Gelukkig loos alarm zoals even later duidelijk werd. Natalia is in april, toen Kiev onder vuur lag, met haar moeder en haar beide kinderen het land ontvlucht en woont sindsdien in het opvangcentrum Maria Mediatrix.

‘Voor mijn moeder is het de tweede grote oorlog die zij in haar leven meemaakt’, vertelt Natalia op de dag waarop het precies een half jaar is geleden dat de Russen het land binnenvielen. ‘Wij denken veel aan onze familie en vrienden in Oekraïne. Ik ben bang dat het nog wel een jaar kan duren voor wij terug kunnen. Wij willen dan ook niet integreren, maar gewoon weer ons leven in ons thuisland oppakken. Om onze identiteit bij de kinderen te bewaren is wel moeilijk. Zij gaan hier naar school en krijgen hier hun vriendjes en vriendinnetjes.’

Zij en haar lotgenoten in De Zwanenhof en het MM- centrum zijn dankbaar voor de opvang in Borne en wilden iets terug doen. Vandaar dat Natalia en haar collega Maria Gricaj besloten de Onafhankelijkheidsdag samen met de inwoners van Borne te vieren. ‘Wij wilden iets van Oekraïne laten zien, van onze cultuur. Dat is belangrijk voor onze identiteit. De Russen proberen ons hun cultuur op te dringen.’

Vraag is natuurlijk: Wat is die identiteit? Oekraïne wordt al bijna sinds mensenheugenis overheerst door vreemde culturen. Er zijn tijden geweest dat zij horig waren aan Polen, aan Lithouwen, Duitsland en Rusland. Daar is pas een einde aan gekomen toen Gorbatshov in Rusland de Perestrojka en de Glasnost introduceerde. Dat leidde eind jaren ‘80 van de vorige eeuw tot het uiteenvallen van de Sovjet Unie wat ruimte bood aan de latent aanwezige wens van onafhankelijkheid. In augustus werd in Oekraïne een soort referendum gehouden waarbij 84% van de Oekraïners haar stem uitbracht. Toen in de nacht van 23 op 24 augustus 1991 de stemmen geteld waren, bleek maar liefst 90% voor onafhankelijkheid te hebben gestemd. Om vier uur in de vroege ochtend werd daarop de Onafhankelijke Staat Oekraïne uitgeroepen. Een onafhankelijkheid die nu al een half jaar wordt bedreigd.

‘Ik ben optimistisch en denk dat het allemaal goed komt en als dit achter de rug is moeten wij verder werken aan het vormen van een eenheid. Om te beginnen moeten wij een taal gaan spreken. Nu wordt er in ons land Pools, Oekraïens en Russisch gesproken. Wij hebben een vlag, een volkslied en moeten een taal spreken.’

Als zij de foyer van het Kulturhus door loopt ziet zij dat het initiatief voor het gezamenlijk vieren van Onafhankelijkheidsdag veel weerklank vindt. Van de ruim 300 landgenoten heeft een groot deel de weg naar het centrum van Borne gevonden. Maar ook de inwoners van Borne laten zich niet onbetuigd en genieten van de presentatie. Er wordt gedanst, gezongen, geknutseld, geschminkt dat het een lieve lust is en in de keuken wordt op hoog toeren gedraaid om de aan de vraag naar de vele hapjes en drankjes te voldoen. Een halve dag is Oekraïne onafhankelijk in Borne!