Algemeen

Bizarre korsetten voor dames, imposante kuitstukken voor heren bij de expositie Keurslijf, Lijfgoed, Lingerie, Luxe

BORNE – Dames die een ribbenkastvervorming opliepen door het insnoeren van hun taille, mannen die in hun kousen kuitstukken droegen om hun kuiten imposanter te laten lijken. De expositie Keurslijf, Lijfgoed, Lingerie, Luxe in het Bussemakershuis, over de ondermode van 1775 tot 1915, geeft een onthullend en soms bizar tijdsbeeld.

Wilma Witteman, conservator van het Bussemakershuis en verantwoordelijk voor deze expositie, kan er smakelijk over vertellen. Niet alleen over het ondergoed, ook over de mores van die tijd. Een periode waarin onderbroeken amper gedragen werden. “Een onderbroek werd gezien als iets onzedelijks; alleen vrouwen van lichte zeden hadden een onderbroek aan, want die tilden hun rokken op. Als vrouw tilde je nooit je rokken op, een enkel laten zien was al heel erg”, vertelt ze.

De tentoonstelling wordt gehouden mede in het kader van Textiel Festival Twente. “Borne is natuurlijk dé bakermat van de Twentse Textielindustrie. Hier begon het. Daarom wilden wij graag die onderlaag laten zien.” Witteman struinde het internet af om te kijken wat er op dat gebied was en stuitte op de naam van expert Dirk Jan List. List is afgestudeerd op het vakgebied lingerie, hij is verzamelaar en exposeerde in grote musea in onder andere Amsterdam en Londen. “Ik had wel enige schroom om hem te benaderen, want we zijn uiteindelijk een klein museum, maar hij werd onze grootste bruikleengever voor deze expositie.” Daarnaast is er materiaal van Jansen & Tilanus uit Vriezenveen en van het Bussemakershuis zelf.

Amper een onderbroek

De expositie laat bijzondere lingeriestukken zien. Ondergoed was heel belangrijk voor het silhouet van de vrouw én van de man.
Voor 1900 droeg men amper een onderbroek. “Vrouwen hadden veel rokken aan, allemaal over elkaar. Onder al die rokken een onderbroek aan was gewoon onpraktisch, je kwam er gewoon niet bij.” Een summier bandje was er voor als vrouwen ongesteld waren. Voor de mannen was er een linnen hemd met slippen, die men tussen de benen kon trekken. Witteman laat een hemd uit 1765 zien. “De hemden hadden geborduurde initialen; de hemden werden na het wassen op de bleek gelegd, en moesten daarna wel weer bij de juiste eigenaar terechtkomen.”
Mensen deden toentertijd hurkend hun behoefte, dat kon ook in een hoekje van de balzaal. “De bediende ruimde dan alles op. Met de hygiëne was het abominabel gesteld, vandaar ook dat men maar raak spoot met eau de cologne 4711.”


In die tijd waren platte borsten en smalle tailles mode. “Borsten werden platgedrukt, het middel ingeregen. Dames vielen soms flauw door het strakke inrijgen.” Onder de vaak enorme rokken, zoals de crinolines, werden diverse soorten en modellen onderrokken gedragen. Hoepelrokken waren soms 3,5 meter. “Anderhalve meter afstand houden ging toen vanzelf”, lacht Witteman. “Soms waren de rokken zo groot, dat de vrouwen zijwaarts door de deur moesten. En je kon ook snel omvallen.”
Ook heren uit de gegoede burgerij droegen een korset, voor een platte buik en een slanke taille. Speciale hulpstukken waren er om voor brede schouders en volle kuiten te zorgen.


Bewust gekozen voor deze periode
Er werd bewust gekozen voor uit de periode 1775 tot 1915. “We vonden het leuk om in de periode te beginnen dat Bussemaker hier in huis woonde. Op de foto’s zie je zijn vrouw ook deze mode dragen.”

Het jaar 1915, het begin van de Eerste Wereldoorlog, werd gekozen omdat het silhouet van de vrouw na de Eerste Wereldoorlog enorm veranderde. “De vrouwen, die het werk van de mannen aan het front overnamen, op kantoren en in fabrieken, gingen na de oorlog niet meer terug in het korsetje met popperigheid en theedrinken. Die wilden een ander leven, en kleding die daarbij paste. Dat zou een heel andere tentoonstelling worden.”


Witteman is content met de tentoonstelling zoals die is. De conservator stelt niet alleen tentoonstellingen samen, ze zorgt er vooral voor dat het museum een museum blijft. “Geen verse bloemen in het museum want dat trekt insecten aan, een zo constant mogelijke temperatuur en niet teveel licht op de collectie. Je zorgt ervoor dat de richtlijnen van de Museumvereniging opgevolgd worden, zodat het een geregistreerd museum blijft.”

“Voor een museum is het erg belangrijk is om kwaliteit te leveren. Museumbezoekers willen mooie dingen zien, geen dingen die ze gewoon ook al zien.” De expositie Keurslijf, Lijfgoed,Lingerie, Luxe laat die mooie dingen nu zien, tot en met 15 november. Reserveren kan online via www.museumbussemakerhuis.nl